عبدالله مستوفى

572

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

بودند ، كه بوسيلهء همين خواب‌نماهاى توصيه و سفارش ، و همين متوليان خارجى برپا شده ، و داراى قبه و بارگاه گشته بودند ، طبعا نمىتوانستند از اين بيرويگى جلوگيرى كنند . خارجىها هم ، از اين جلفى و سبكى ، يا بهتر بگويم هيزى دخترهاى همسايه « 1 » سوءاستفاده كرده و سياست دولت خود را ، بدون هيچ خرج و زحمت در كشور ما ، پيش ميبردند . سردار سپه دانست كه تا اين وضع برقرار است ، مقاصد عاليهء او ، در قطع نفوذ خارجى از كارهاى داخلى كشور ، به جائى نميرسد ، و هرروز گرفتار توصيه و سفارش يا بهتر بگوئيم ، اجراى اوامر سفارت‌خانه‌هاى بيگانه خواهد بود ، و آنها هم فهميده ، يا نفهميده ، و شايد اكثر بر ضرر سياست عاقلانهء كشور خويش ، از اين سوءاستفاده دست‌بردار نخواهند شد . اين بود ، كه براى جلوگيرى از اين وضع ناروا ، يا بهتر بگويم اين قطع مداخلهء خارجىها در كارهاى داخلى ، كه جز ضعف نفس اولياى امر ، و طول مدت و دوام سابقه ، هيچ جهت و علتى نداشت ، در تاريخ 21 عقرب 1302 ، بصدور بيانيهء ذيل مبادرت ورزيد : بيانيهء رياست وزراء « در ادوار انحطاط ، هميشه دو سلسله بدبختى عايد ملت و مملكت مىگردد ، كه اگر با پيش‌بينى فورى و جلوگيرى عاجل تصادف ننمايند هريك از آن‌ها كافى تواند بود ، كه اساس قوميت هر ملتى را متزلزل ، و به آخرين درجهء اضمحلال آن‌ها را سوق نمايد . 1 - اختلال انتظامات ، و عدم امنيت داخلى . 2 - هرج‌ومرج افكار ، و تشتت عقايد و اخلاق . يك نظر دقيق ، اگر بسنوات اخيرهء ايران افكنده شود ، تصديق خواهد شد كه اين دو عامل مؤثر ، و اين دو رشته شوربختى ، در اكناف مملكت موجود ، و بالاخره بلاياى غير مترقبهء ايران نيز بر اثر همين دو موضوع مهم ، پيش‌آمد كرده است . منت خداى را كه قسمت اول كاملا مرتفع ، و چون در اين موقع ، كمترين توهمى از اين اصل باقى نيست ، بناچار بايد بلافاصله ، بتصحيح مرحلهء دوم پرداخته ، استحكام اساس قوميت را كه يگانه آرزوى هر ايرانى است ، پابرجا نمود . همه ميدانند ، و بر ضمير هيچكس پوشيده نيست ، كه از چندين سال باينطرف ، اساس اخلاق عمومى ، تقريبا در حالت تزلزل ديده مىشود ، و اشخاصى متانت اخلاق ملى را از دست داده ، و توسل بمبادى خارجى را وسيلهء ارتزاق و پيشرفت مقاصد خود قرار داده‌اند . اين نكته ، نه تنها قوم ايرانى را كه هميشه در صفحات تاريخ شجاع و نيك‌نام و سربلند معرفى گشته ، در انظار خارجى و عمومى شرمگين و بدنام خواهد نمود ، بلكه اگر اين رشته امتداد يابد ، و جلوگيرى فورى نشود ، انتظامات حقيقى ملى مختل ، و بنيان قوميت جامعه دچار ارتعاش و اضمحلال ابدى خواهد گرديد . نظر باينكه دولت نمايندهء افكار جماعت ، و يگانه دليل راه نجات مملكت شناخته مىشود ، در اين موقع كه زمام امر بدست اين جانب مفوض گرديده ، من ناچارم كه قبح اين توسلات و تشبثات را بعموم اهالى ، اعم از مركز و ولايات ، تذكر داده ، مخصوصا باشخاصى كه شرافت ايران و مليت خود را ، در تشبثات بمبادى خارجى ، مجروح مىسازند ، متذكر گردم كه معايب اين توسل از حد و حصر خارج ، و بايد قطعا از اين ببعد ، به اين موضوع خاتمه داده شود .

--> ( 1 ) - اصل مثل : « دختر همسايه هرقدر هيزتر باشد براى همسايه بهتر است . »